„Polska czapka wojskowa” | 17 lipca 2026 | Relacja

W piątkowe popołudnie 17 lipca miał miejsce wernisaż wystawy „Polska czapka wojskowa", prezentującej blisko 180 nakryć głowy, noszonych przez żołnierzy od wieku XVIII do XX, a także elementy wyposażenia, takie jak ładownice z okresu napoleońskiego. Wszystkie prezentowane eksponaty zostały wykonane przez p. Jacka Jaworskiego i gościły już w salach wystawowych wielu muzeów, jednakże to w kozienickiej instytucji jego kolekcja została po raz pierwszy pokazana w całości!

Ponieważ dyrektor MRK Maciej Kordas nie mógł być tego dnia obecny osobiście, przygotował do uczestników wernisażu list, w którym podziękował im za przybycie, zespołowi muzeum za przygotowanie ekspozycji, zaś właścicielowi kolekcji za jej udostępnienie obiektów. Żartobliwie zaznaczył również, że prawdopodobnie najwłaściwszym wyrazem uznania wobec piękna wystawy i włożonego w jej przygotowanie wysiłku będzie sformułowanie „czapki z głów!".

Grzegorz Kocyk, kurator eystaway, również podziękował pracownikom muzeum zaangażowanym wspólnie z nim w jej przygotowanie, wyróżniając szczególnie kolegów Sławomira Zawadzkiego i Macieja Wdzięcznego. Wyraził radość nie tylko z samej prezentacji kolekcji, ale i możliwości goszczenia jej twórcy, od którego, jako od fachowca w swojej dziedzinie, można się naprawdę wiele nauczyć. Podkreślił nadzwyczajną jakość wykonania czapek, a także zwrócił uwagę na ciekawostkę: na ekspozycji znalazło się bowiem kilka eksponatów związanych z formacjami, które prowadziły działania bojowe na naszym terenie. Jako przykłady wskazał czapki 2 Pułku Ułanów, którzy walczyli pod Nową Wsią w roku 1831, łącznie z nakryciem głowy samego dowodzącego nimi generała Józefa Dwernickiego, czy czapkę Batalionu Sandomierskich Strzelców Celnych, którego twórcą i dowódcą był podpułkownik Eustachy Grothus, urodzony w Trzebieniu koło Magnuszewa.

Najobszerniej mówił oczywiście sam właściciel kolekcji, Jacek Jaworski. Patrząc na zgromadzone czapki zdradził, że po pierwsze trudno mu uwierzyć, iż to on wszystkie je wykonał, po drugie zaś, że tak naprawdę dopiero w kozienickim muzeum po raz pierwszy miał okazję zobaczyć własną kolekcję w całej jej okazałości. Opowiadając o źródłach swojej pasji, sięgnął aż do okresu pierwszych lat szkoły podstawowej, kiedy to na bal maskowy sporządził sobie samodzielnie rogatywkę. Widoczne w sali prace pochodzące z kolejnych kilku dekad życia określił jako efekt niewyrośnięcia z dziecięcej fascynacji wojskiem i mundurem. Kolekcjoner ze swadą opisał lata, gdy budował swój warsztat oraz zasób wiedzy. Jako anegdotę przytoczył sytuację gdy, zmuszony do założenia działalności gospodarczej, musiał – ze względu na przepisy – zarejestrować swoją aktywność jako... „kapelusznik". Dopiero z czasem (dzięki atestowi z cepelii) stał się „wytwórcą wyrobów artystycznych".

Po tym wstępie zgromadzeni mogli wysłuchać syntetycznego opisu kolekcji. Pan Jaworski opowiedział o głównych typach użytkowanych przez żołnierzy czapek, demonstrując ich cechy na konkretnych egzemplarzach. Zwrócił uwagę m.in. na kojarzone dziś raczej z armią III Rzeszy trupie czaszki, które jednak pojawiały się w Polsce już w XVIII wieku jako emblemat strzelców wyborowych, symbolizując z jednej strony ich gotowość na śmierć, z drugiej zaś groźbę wobec przeciwnika. Ciekawym wątkiem były także rozważania o tym, jak formowanie różnych jednostek w warunkach walki powstańczej przyczyniało się do rozluźnienia sztywnych wojskowych regulaminów, skutkując dużym zróżnicowaniem stosowanych rozwiązań, dzięki czemu możemy dziś cieszyć się tak wielkim bogactwem kształtów, zdobień i barw.

Na koniec, odpowiadając na pytania uczestników wernisażu, mówca wyjaśnił, że mimo niepraktycznego wyglądu obszerne czapki służyły często żołnierzom jako wygodne schowki na podręczny dobytek, a dzięki stosowanym usztywnieniem posiadały także pewne właściwości ochronne.
Pomimo sezonu urlopowego, wernisaż zgromadził liczną publiczność. Wierzymy, że to dopiero przedsmak przyszłego zainteresowania wystawą. Zapraszamy!

Relacja Kroniki Kozienickiej:

Powrót